مراحل کاشت و برداشت گندم
گندم یکی از قدیمی‌ترین و پر ارزش‌ترین گیاهان روی زمین است که بیش از هر محصول دیگری در دنیا کشت می‌شود و بیش از هر محصول دیگری تأمین کالری نموده و بیشترین پروتئین را در جیره غذایی انسان عرضه می‌کند.
محصول گندم از نظر تولید و سطح زیر کشت سالانه در ایران و جهان در درجه اول اهمیت قرار دارد. سطح زیر کشت گندم دیم در ایران بیش از ۴ میلیون هکتار است که بیشترین سطح زیر کشت زمین‌های زراعی را شامل می‌شود.
تولید موفق محصول در زراعت دیم با توجه به میزان رطوبت موجود و وضعیت آب و هوا و مصرف میزان مناسب کودهای مورد نیاز امکان‌پذیر است پس از کمبود بارندگی و رطوبت، مواد غذایی خاک مهمترین عوامل مؤثر در کیفیت و کمیت محصولات زراعی دیم میباشد.
مصرف متعادل کودهای شیمیایی باعث رشد مناسب محصول و حفظ ساختمان خاک واصلاح آن می‌شود. همچنین باعث رعایت مسائل کشاورزی پایدار گردیده و از اتلاف کودهای شیمیایی و ضرر و زیان اقتصادی جلوگیری می‌کند.
فهرست مطالب
خاک مناسب برای کشت گندم
در تعیین نوع خاک جهت کاشت گندم بایستی در درجه اول محیط را در نظر گرفت زیرا در نقاط مرطوب جنس زمین نسبت به نقاط خشک فرق می‌کند. در این صورت زمین باید شنی و یا شن و هوموسی باشد. در مناطق خشک برای کشت و تولید گندم باید این گیاه را در زمین‌های سنگین رسی و رسی هوموسی کشت نمود.
بطور کلی گندم گیاهی است که کشت آن در هر خاکی امکان‌پذیر است. به شرط اینکه خاک شور و باتلاقی نباشد. زیرا در این حالت امکان رشد گیاه و برداشت محصول وجود ندارد. همچنین خاک‌هایی که سطح آنها در اثر کار ادوات کشاورزی بالا آمده و پوک شده باشند. برای کشت گندم مناسب نیستند، بنابراین گندم باید در خاک‌هایی کشت گردد که کاملاً نشست کرده و خاک زیاد نرم و پودر نباشد.
بهترین و مناسب‌ترین خاک برای گندم، خاک‌های لیمونی رسی و لیمونی شنی که از رسوب رودخانه‌ها تشکیل شده‌اند و یا خاک‌های رسی و سیلیسی، با عمق کافی و مواد غذایی کافی می‌باشند. pHمناسب برای رشد خوب این گیاه حدود ۷ میباشد.
ارقام گندم و نیاز‌های آب و هوائی
گندم در طیف وسیعی از شرایط آب و هوائی کشت می‌گردد (اقلیم گرم و خشک، اقلیم معتدل و اقلیم سرد) بنابراین در هر اقلیم ارقام سازگار با شرایط آب و هوائی موردنیاز میباشد. گندم از نظر تأمین آب موردنیاز به طریق بارندگی و با آب آبیاری به دو دسته گندم آبی و دیم تقسیم می‌شود که برای هر دسته ارقام متفاوتی کشت می‌گردد.
بطور کلی در مناطقی که میزان بارندگی از ۳۵۰ میلیمتر کمتر باشد گندم باید آبیاری گردد. لذا در مناطق دیمکاری بایستی حداقل ۳۵۰ میلیمتر بارندگی با پراکنش مناسب وجود داشته باشد.
تیپ گندم به شرح ذیل میباشد:
تیپ رشد: به طور کلی گندم دارای سه تیپ رشدی زمستانه، بهاره، بهاره – زمستانه میباشد.
تیپ زمستانه: این گندم‌ها در پائیز کاشته می‌شوند و برای اینکه بتوانند ساقه و خوشه تولید نمایند باید حتماً یک دوره‌های زمستان را گذرانده باشند.
تیپ بهاره: این گندم‌ها برای به ساقه و به خوشن رفتن نیاز به سرمای زمستان ندارند، لذا در بهار کشت می‌شوند در مناطق معتدله ارقام تیپ بهاره در پائیز نیز کشت می‌شوند.
تیپ بهاره – زمستانه: حد فاصل دو گروه بالا بوده و خواص هر دو گروه را دارا هستند آنها را می‌توان هم در پائیز و هم در بهار کشت نمود.
- کاشت گندم
تهیه زمین مناسب: تهیه زمین مناسب یکی از مهمترین توصیه‌ها در راستای افزایش عملکرد گندم و البته هر محصول دیگری میباشد. بدین لحاظ اجرای عملیات ذیل جهت تهیه زمین مناسب ضروری است:
- ماخار نمودن زمین
- شخم در عمق ۲۵ الی ۳۰ سانتی‌متری.
- دیسک جهت خرد کردن کلوخه‌ها ( حالت مطلوب زمانی است که اندازه کلوخه‌ها بین فندق و گردو باشد.
- ماله زدن جهت تسطیح نمودن مزرعه و از بین بردن پستی و بلندی‌های به وجود آمده.
- کودپاشی توسط دستگاه سانتریفوژ تنظیم شده.
- دیسک جهت زیر خاک کردن کود درعمق ۱۵تا ۲۰ سانتی‌متری.
۲-انواع کودهای مورد استفاده:
کودهای ماکرو ( پرمصرف ) که شامل فسفاته و ازته و پتاسه می‌شود.
استفاده از کود سولفات پتاسیم و سوپر فسفات ساده در کاشت گندم باید مورد استفاده قرار گیرد.
برای خرید کودهای ذکر شده میتوانید به تولیدکنندگان دست اول نگین کود پارس و سلف شیمی مراجعه نمایید.
-
مراحل مهم آبیاری در زراعت گندم عبارتند از:
- مرحله جوانه زدن (خاک آب )
- مرحله پنجه دادن (پنجه آب )
- مرحله ساقه رفتن ( ساقاب)
- مرحله سنبله رفتن(خوشاب )
- مرحله گل رفتن ( گل آب )
- مرحله دانه بستن (دان آب)
برداشت گندم
در زمان برداشت گندم باید دانه‌های گندم کاملاً رسیده باشند و از برداشت گندم‌های نارس خودداری شود. برداشت غلات قبل از رسیدگی کامل بوته باعث پایین آمدن عملکرد و کیفیت محصول می‌گردد. دانه‌هایی که رشد کامل نکرده باشند چروکیده و سبک وزن بوده و مقدار نشاسته آنها پایین‌تر از حد معمول است.
تأخیر در برداشت گندم نیز باعث خشک شدن بیش از حد دانه‌ها شده و در نتیجه درصدی از دانه‌ها طی خرمن کوبی شکسته می‌شوند. ر‌ها کردن طولانی محصول رسیده در مزرعه باعث ریزش دانه، خوابیدگی بوته‌ها و افزایش خسارت پرندگان می‌گردد. در حالت رسیدگی کامل کلش گندم زرد و خشک و دانه گندم نیمه سخت یا سخت میباشد و هنگام پیچیدن ساقه به دور دست ساقه‌ها شکسته می‌شوند.
در برداشت گندم با کمباین اگر محصول خیلی زود یا خیلی دیر برداشت شود ممکن است به علت صدمه دیدگی یا تلفات دانه‌ها درآمد حاصله کاهش پیدا کند. رطوبت گندم در زمان برداشت باید بین ۱۲ تا ۱۴ درصد باشد. چنانچه رطوبت محصول بالا باشد عمل جداسازی بخوبی انجام نشده و در صورتی که رطوبت دانه کم باشد، شکستگی دانه‌ها زیاد خواهد بود.
وجود علف‌های هرز در مزرعه نیز مشکلات خاصی را در کار با کمباین ایجاد می‌کند.
برداشت گندم با کمباین و میزان افت و ریزش آن به عواملی چون رطوبت دانه، درجه حرارت هوا، وضعیت مزرعه (تراکم)، نوع گیاه، ژنتیک بذر، خوابیدگی محصول، وضعیت قسمت‌های مختلف کمباین( نو یا فرسوده بودن آن) و تجربه راننده بستگی دارد.
-
ویژگی‌های زمین مناسب برای کشت گندم
برای کشت گندم، زمین باید شرایط خاصی داشته باشد تا محصولی با کیفیت و کمیت بالا تولید شود. در ادامه به برخی از مهمترین ویژگی‌های زمین مناسب برای کشت گندم اشاره می‌کنیم:
- خاک‌های لومی: خاک‌هایی با بافت لومی که ترکیبی از شن، رس و مواد آلی هستند، برای کشت گندم بسیار مناسب هستند. این خاک‌ها به دلیل داشتن تخلخل مناسب، هوا و آب را به خوبی در خود نگه می‌دارند و زهکشی خوبی دارند.
- اجتناب از خاک‌های خیلی رسی یا شنی: خاک‌های خیلی رسی به دلیل سنگینی و عدم زهکشی مناسب و خاک‌های خیلی شنی به دلیل کمبود مواد غذایی و نگهداری کم آب، برای کشت گندم مناسب نیستند.
- عمق کافی: زمین باید عمق کافی داشته باشد تا ریشه‌های گندم به راحتی رشد کنند و به آب و مواد غذایی دسترسی داشته باشند. عمق خاک مناسب برای کشت گندم حداقل ۵۰ سانتی‌متر است.
- زهکشی مناسب: خاک باید زهکشی مناسبی داشته باشد تا آب اضافی از آن خارج شود و ریشه‌های گندم دچار خفگی نشوند.
- pH خاک: برای کشت گندم باید بین ۵.۵ تا ۷ باشد. خاک‌های اسیدی یا قلیایی می‌توانند بر رشد گندم تأثیر منفی بگذارند.
- مواد آلی کافی:وجود مواد آلی در خاک به بهبود ساختمان خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب و مواد غذایی و فعالیت میکروارگانیسم‌های مفید کمک می‌کند.
روش های آبیاری در کشت آبی گندم:
-
آبیاری سطحی
- آبیاری کرتی: قدیمی‌ترین روش آبیاری که در آن زمین به قطعات مساوی (کرت‌ها) تقسیم می‌شود. آب از یک سمت وارد کرت شده و تا زمان پخش شدن و غرقاب شدن تمام کرت‌ها مسیر آبیاری باز می‌ماند.
- آبیاری نواری: شکل توسعه یافته آبیاری کرتی است که در آن اراضی زراعی به شکل مستطیل و ترازبندی شده در می‌آیند. نوارها شیب‌دار و انتهای آنها باز است.
- آبیاری جوی و پشته: در این روش، آب در تمام نقاط زمین پخش نمی‌شود و فقط در جوی‌ها حرکت می‌کند و پشته‌ها به مرور آب جذب می‌کنند.
آبیاری تحت فشار
- آبیاری قطره‌ای: آب به صورت قطرات ریز و مستقیم به ریشه گیاهان هدایت می‌شود. این روش راندمان بالایی دارد و از هدر رفت آب جلوگیری می‌کند.
- آبیاری بارانی: آب به صورت باران مصنوعی روی زمین پاشیده می‌شود. این روش برای گیاهانی که نیاز به رطوبت بالای هوا دارند مناسب است.
-
انتخاب روش مناسب آبیاری:
انتخاب روش مناسب آبیاری به عوامل زیر بستگی دارد:
- میزان آب در دسترس: در مناطق با کمبود آب، روش‌های آبیاری تحت فشار مانند قطره‌ای مناسب‌تر است.
- نوع خاک: در خاک‌های سبک، آب سریع‌تر نفوذ می‌کند و نیاز به آبیاری مکرر وجود دارد.
- شیب زمین: در زمین‌های شیب‌دار، روش‌های آبیاری نواری و جوی و پشته مناسب‌تر است.
- شرایط اقتصادی: هزینه اولیه و نگهداری تجهیزات آبیاری در انتخاب روش موثر است.
- نوع محصول: برخی محصولات مانند گندم به آبیاری منظم و یکنواخت نیاز دارند.
چه کودی برای کشت گندم استفاده کنیم؟
به طور کلی، حاوی سه عنصر اصلی نیتروژن (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) برای گندم ضروری هستند.
چرا کود NPK برای گندم مهم است؟
نیتروژن (N): برای رشد رویشی گندم، تولید برگ و ساقه ضروری است.
فسفر (P): در رشد ریشه گندم، گلدهی و تشکیل دانه نقش مهمی دارد.
پتاسیم (K): به بهبود کیفیت دانه گندم، مقاومت به بیماری‌ها و تحمل به تنش‌های محیطی کمک می‌کند.
اما توصیه ما برای افزایش تولید و کیفیت گندم پاییزه استفاده از کود سولفات پتاسیم و سوپر فسفات می باشد.
برای بهره وری بیشتر از محصولات استفاده از کود ضروری میباشد که برای تهیه کود سولفات پتاسیم و سوپر فسفات بر روی لینک کلیک کنید.